Barok w literaturze polskiej - Wacław Potocki

Polski Barok możemy podzielić na trzy okresy do których należały:

- wczesny barok od 1580 do 1620 roku, w tym okresie nastąpił rozkwit nurtu metafizycznego,
- dojrzały barok od 1620 do1680 roku okres z przewagą literatury sarmackiej oraz dworskiej,
- barok schyłkowy od 1680 do 1740 roku, to okres gdzie niemal całkowicie upadła kultura.

Wiek XVII to okres w którym toczą się nieustanne wojny z sąsiadami. Polska prowadziła je m.in. z Rosją, Tatarami z Turkami oraz Szwecją. Dodatkowo państwo osłabiane jest poprzez wewnętrzne konflikty.

W epoce baroku w Europie panowały różne ustroje społeczne. We Francji panował absolutyzm oświecony, natomiast w Anglii rządziła burżuazja. Ustrojem  w Polsce była tzw. demokracja szlachecka. To właśnie ona przyczyniła się do kryzysu jaki dosięga również parlament. Zasada liberum veto, która obowiązywała, pozwalała w bardzo prosty sposób zrywać obrady sejmu. Pierwszy raz odbyło się to w 1652 roku. Gospodarka w ówczesnej Polsce związana była ściśle z pańszczyzną chłopów.

W polskiej literaturze barokowej jednym z głównych nurtów był sarmatyzm, którego głównymi przedstawicielami byli: Wacław Potocki i Jan Chryzostom Pasek.

Utwory autorstwa Wacława Potockiego zaliczyć możemy do nurtu, określanego mianem sarmacko-szlacheckim. Porusza on w swojej twórczości sprawy, które w ówczesnych czasach były bardzo istotne, do których należały m.in. sprawy szlachty oraz sprawy państwowe, krytykował on również wady rządzących oraz wady narodowe.

Potocki jest autorem wielu ważnych utworów. W wierszu zatytułowanym „Nierządem Polska stoi” ukazuje obraz w jakim znajdowało się państwo polskie. Był to obraz chylącego się ku upadkowi państwa, gdzie obywatele łamią oraz nie przestrzegają prawa. Potocki żartował, że obowiązujących praw jest tak wiele, że mogły by posłużyć dzieciom w zabawie. Najważniejsze jest dbanie szlachty o swoje własne dobro, natomiast sprawy ogółu oraz państwa odchodzą na drugi plan.

Drugi z wierszy to „Zbytki polskie”. Wytyka w nim i wylicza wady jakie posiada społeczeństwo, do których zalicza się traktowane życia w kategoriach zabawy, balu oraz największej wygody, przejmowanie wzorców od obcych kultur, brak poszanowania polskiej kultury oraz tradycji. Potocki w swoich utworach często wytyka szlachcie, która określała się mianem sarmatów życie dla siebie, nie dostrzegając Polski, która chyli się ku upadkowi, ostrzegając, że wraz z upadkiem Ojczyzny ona również upadnie.

Trzecim ważnym wierszem jest „Kto mocniejszy ten lepszy”, w którym autor porusza bardzo ważny problem nietolerancji religijnej. Arianie  decyzją nakazu z 1658 r. byli zobowiązani albo do przejścia na katolicką wiarę albo do opuszczenia granic państwa. Karą dla tych którzy się nie podporządkowali była konfiskata majątku.

Czwartym wierszem jest utwór „Pospolite ruszenie” akcja dzieje się w obozie na który napadają Kozacy. Ponieważ jest to wczesny poranek nikt ze szlachty nie podnosi się do walki o obóz uznając, że jest za wcześnie.

Kolejnym utworem jest poemat „Transakcja wojny chocimskiej”, który jest relacją z bitwy jaka odbyła się pod Chocimiem w 1621 roku. Potocki opisuje bitwę i rokowania, wyrażając w poemacie gorący patriotyzm. Jest pełen wiary, że dzięki pomocy boskiej Polska odniesie zwycięstwo z poganami. Najpełniejszym wyrazem patriotyzmu jest przemówienie wygłoszone przez Chodkiewicza do żołnierzy w którym prosi o wstawiennictwo oraz gotowość, przytaczając historię i wspominając Chrobrego.

Wacław Potocki dokonuje w swoich utworach syntezy obrazu w jakim znajdowało się państwo polskiego w XVII wieku. Jest to obraz, w którym znajdujemy gorzką oraz bolesną krytykę, wywołującą zadumę. Zamysłem autora była wzbudzenie chęci do zmian zanim będzie zbyt późno.

Katalog stron


Pwiązane artykuły